भदौ २०, सुर्खेत । जाजरकोटको नलगाड नगरपालिका–१० र ११ को सीमामा पर्ने ताक्सुगाड खोलामा पक्की पुल नबन्दा भेरी करिडोर भएर यात्रा गर्ने यात्रु, सवारीसाधन र स्थानीयवासीले वर्षौँदेखि सास्ती खेप्दै आएका छन्। पुल निर्माणका लागि ठेक्का सम्झौता भएको लामो समय बितिसक्दा पनि निर्माणको काम अघि नबढेपछि सडक योजनाले आवतजावत सहज बनाउन बनाएको अस्थायी कजवे पनि साउन २९ गते आएको बाढीले बगाएको छ ।
पक्की पुल बन्न नसक्दा वर्षायाममा हरेक वर्ष अस्थायी संरचनाको भर पर्नुपर्ने अवस्था छ। तर बाढी आएपछि त्यही अस्थायी संरचना समेत बग्ने गरेकाले ताक्सुगाडमा यातायातसँगै स्थानीयको दैनिक जीवन प्रभावित भएको छ ।
पुल निर्माणमा भइरहेको ढिलाइको सबैभन्दा ठूलो असर भने विद्यार्थीको पढाइमा परेको छ। नलगाड नगरपालिका –१० को रोलीलगायतका बस्तीबाट नलगाड–११ मा रहेको गणेश आधारभूत विद्यालयमा अध्ययन गर्न जाने विद्यार्थीहरू ताक्सुगाडमा सुरक्षित आवतजावतको व्यवस्था नहुँदा विद्यालय जानबाट वञ्चित भएका छन्।
स्थानीयका अनुसार खोलापारिबाट मात्रै १०१ जना विद्यार्थी उक्त विद्यालयमा अध्ययन गर्न जाने गरेका छन्। विद्यालय रहेको चोखा क्षेत्रमा ६१ जना विद्यार्थी अध्ययनरत छन्। बाढीले कजवे बगाएपछि खोलापारिका विद्यार्थीको नियमित पठनपाठन रोकिएको हो।
स्थानीय दीपक नेपालीका अनुसार लामो समय विद्यालय जान नसक्दा विद्यार्थीको पढाइ प्रभावित भएको छ । केही विद्यार्थीले पढाइ नै छाड्ने अवस्था आउन सक्ने चिन्ता बढेको उनले बताए।
विद्यार्थीलाई पढाइबाट पूर्ण रूपमा वञ्चित हुन नदिन दुई ठाउँमा विद्यालय सञ्चालन गर्ने तयारी थालिएको छ । तर एउटै शिक्षकलाई दुई ठाउँमा बाँडेर पढाउनुपर्ने भएपछि त्यसबाट पनि पठनपाठन प्रभावित हुने अवस्था रहेको स्थानीयको भनाइ छ ।
ठेक्का लाग्यो, पुल बनेन
क्याराभान हिराचन जेभीले रु १८ करोड ४३ लाख ४३ रुपैयाँमा २०७७ माघ २ गते नलगाड खोला र झिमीखोलामा १५० मिटर पुल बनाउने भन्दै भेरी करिडोर योजनासँग सम्झौता गरेको थियो ।
त्यस्तै नलगाड ८ को मैदेखोला , वडा नम्वर ८ र ९ को सिमानामा रहेको त्रात्रगाड खोला , वडा नम्वर १० र ११ को विचमा रहेको ताक्सुगाडमा पुल निर्माण गर्ने भन्दै रायमाझी क्याराभान जेभीले २०७७ माघ २ गत नै रु १३ करोड ५४ लाख ३८ हजार ९०० मा अर्को ठेक्का लिएको थियो । यि दुई पुल १ सय मिटरका हुन् ।
सम्झौताअनुसार पुल ३६ महिनाभित्र निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्ने भए पनि करिब ६ वर्ष बितिसक्दा समेत ताक्सुगाड पुलको काम अघि बढ्न सकेको छैन। पुल नबन्दा भेरी करिडोरमा वर्षायाममा यातायात सञ्चालन जोखिमपूर्ण बन्दै आएको छ।
हालै ताक्सुगाड खोलामा आएको बाढीले सडक, झोलुङ्गे पुल र घरहरूमा क्षति पु¥याएपछि स्थानीय थप जोखिममा परेका छन्। स्थायी पुल निर्माण नहुँदा अस्थायी संरचनाबाट खोला वारपार गर्नुपर्ने बाध्यता कायमै छ ।
पाँच घर र झोलुङ्गे पुल पनि बग्यो
साउन २९ गते ताक्सुगाडमा आएको बाढीले पाँच घर तथा झोलुङ्गे पुलसमेत बगाएको थियो । बाढीले सडक आवागमनमा प्रयोग भइरहेको अस्थायी कजवेमा समेत क्षति पु¥याएपछि भेरी करिडोरको आवागमन प्रभावित भएको हो । स्थायी पुल निर्माण भएको भए बाढीका बेला अस्थायी कजवे र झोलुङ्गे पुलमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था नआउने वडा सदस्य विशाल विकले बताए ।
‘आकाशमा बादल देखिएपछि यात्रा रोक्नुपर्ने अवस्था’
नलगाड नगरपालिकाका सचिवालयमा कार्यरत तेज विकका अनुसार स्थायी पुल निर्माणको काम अघि नबढ्ने र तत्काल बलियो अस्थायी संरचना पनि निर्माण नहुने हो भने वर्षायाममा भेरी करिडोरको यात्रा झनै जोखिमपूर्ण बन्नेछ।
‘निर्माण व्यवसायीले लामो समयदेखि ठेक्का लिएर पनि काम सुरु गरेको छैन । अहिले अस्थायी संरचना पनि बाढीले बगाएको छ । नयाँ अस्थायी संरचना नबनाउने हो भने आकाशमा बादल देखिनासाथ भेरी करिडोरको यात्रा स्थगित गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ,’ विकले भने।
उनका अनुसार समस्या यात्रुसँग मात्र सम्बन्धित छैन। विद्यार्थी विद्यालय जान सकेका छैनन्। बिरामीलाई उपचारका लागि लैजान, दैनिक उपभोग्य सामग्री ढुवानी गर्न र स्थानीयको नियमित आवतजावतमा समेत समस्या भएको छ।
निर्माण व्यवसायीलाई अस्थायी संरचना बनाउन आग्रह
भेरी करिडोर सडक योजनाले भने ताक्सुगाडमा तत्काल अस्थायी संरचना निर्माण गर्न निर्माण व्यवसायीलाई आग्रह गरिएको जनाएको छ ।
सडकमा आवतजावत सहज बनाउन अस्थायी संरचना आवश्यक भएकाले निर्माण व्यवसायीलाई त्यसका लागि आग्रह गरिएको योजनाको भनाइ छ । तर स्थानीयले भने अस्थायी संरचना तत्कालको आवश्यकता भए पनि स्थायी पुल निर्माणको विकल्प नभएको बताएका छन्।
उनीहरूका अनुसार हरेक वर्ष बाढीपछि अस्थायी संरचना निर्माण गरेर समस्या समाधान गर्नेभन्दा लामो समयदेखि अलपत्र परेको पक्की पुल निर्माण तत्काल अघि बढाउनुपर्छ।
‘निर्माण व्यवसायीले फोनसमेत उठाउँदैन’
नलगाड नगरपालिकाका नगरप्रमुख डम्बर रावतले निर्माण व्यवसायीले फोनसमेत नउठाउने गरेको गुनासो गरेका छन् । पुल निर्माण संघ सरकारको योजनाअन्तर्गत रहेकाले नगरपालिकाले प्रत्यक्ष रूपमा निर्माणको काम गर्न नसके पनि आवश्यक सहजीकरण र समन्वय गर्दै काम अघि बढाउन दबाब दिइरहेको रावतले बताए ।
उनका अनुसार स्थानीयवासीको समस्या समाधान गर्न सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरेर तत्काल अस्थायी आवतजावतको व्यवस्था मिलाउन र स्थायी पुल निर्माणको काम अघि बढाउन दबाब दिइरहेको छ।
पुल नबन्दा सडकदेखि विद्यालयसम्म असर
ताक्सुगाडमा पुल नबन्नुको असर अहिले एउटा सडकको समस्यामा मात्र सीमित छैन। भेरी करिडोरमा यात्रा गर्ने यात्रु र सवारीसाधन जोखिममा परेका छन् । स्थानीय बस्तीको दैनिक आवतजावत प्रभावित भएको छ । बाढीले घर तथा झोलुङ्गे पुल बगाएको छ। त्यसभन्दा गम्भीर रूपमा बालबालिकाको पढाइ प्रभावित भएको छ।
खोलापारिबाट गणेश आधारभूत विद्यालयमा अध्ययन गर्न जाने १०१ विद्यार्थी विद्यालय पुग्न नसक्नुले पुल निर्माणको ढिलाइले नागरिकको आधारभूत अधिकारसम्म प्रभावित गरेको स्थानीय बताउँछन्।
विद्यालय सञ्चालनलाई दुई ठाउँमा विभाजन गर्ने तयारी भए पनि शिक्षकको अभावका कारण एउटै शिक्षकलाई दुई ठाउँमा पढाउनुपर्ने अवस्था आएको छ। यसले विद्यार्थीलाई विद्यालयसम्म पु¥याउने मात्र होइन, उनीहरूलाई गुणस्तरीय शिक्षा दिने विषयसमेत चुनौतीपूर्ण बनाएको छ।
ठेक्का व्यवस्थापनमाथि प्रश्न
ताक्सुगाडको पुल निर्माणमा भइरहेको ढिलाइले ठेक्का व्यवस्थापन र सरकारी अनुगमनमाथि समेत प्रश्न उठाएको छ । निर्माण व्यवसायीसँग सम्झौता भएको लामो समय बितिसक्दा पनि काम अघि नबढ्नु, अस्थायी संरचनामै निर्भर हुनुपर्ने अवस्था आउनु र बाढीले अस्थायी संरचना बगाएपछि पनि तत्काल स्थायी समाधान नदेखिनुले सम्बन्धित निकायको जवाफदेहितामाथि प्रश्न उठेको छ ।
निर्माण व्यवसायीले सम्झौताअनुसार काम नगरेको भए सम्झौतामा उल्लेखित प्रावधानअनुसार के कारबाही भयो भन्ने प्रश्न पनि महत्वपूर्ण रहेको स्थानीयवासी गण्शे सिंले बताए । म्याद थपिएको भए त्यसको आधार के हो र थपिएको अवधिमा काम किन अघि बढेन भन्ने विषय पनि सार्वजनिक हुनुपर्ने सिंहको माग रहेको छ ।
अब कजवे होइन, पुल चाहियो
ताक्सुगाडका स्थानीयलाई अहिले तत्काल सुरक्षित आवतजावतका लागि अस्थायी संरचना आवश्यक छ। तर उनीहरूको दीर्घकालीन माग भने स्पष्ट छ—अस्थायी कजवे होइन, स्थायी पुल । भेरी करिडोर कर्णालीका दुर्गम क्षेत्रलाई मात्र नभई त्रिदेशीय मार्गका रुपमा रहेका कारण यो सडक सञ्जाल महत्वपूर्ण मार्ग हो । यस्तो सडकमा एउटा पुल निर्माण वर्षौँसम्म अलपत्र रहँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर नागरिकको दैनिकीमा परेको छ।
साउन २९ को बाढीले कजवे बगाएपछि ताक्सुगाडको समस्या फेरि सतहमा आएको मात्र हो। समस्या त्यतिबेला सुरु भएको होइन, पुल निर्माणको ठेक्का लागेर पनि काम अघि नबढेको दिनदेखि नै यसको आधार तयार भएको थियो ।
अहिले बाढीले अस्थायी संरचना बगाएको छ, विद्यार्थी विद्यालय जान पाएका छैनन्, स्थानीय जोखिम मोलेर खोला पार गर्न बाध्य छन् र भेरी करिडोरको यात्रा वर्षाको बादलसँगै अनिश्चित बन्ने गरेको नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी नलगाड नगर समितिका उपाध्यक्ष प्रचण्ड वलीले बताए ।
