असोज १२, काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको मिति नजिकिँदै जाँदा पार्टीभित्र नेतृत्व चयनको राजनीतिक रस्साकस्सी तीव्र बन्दै गएको छ। वडा तहदेखि सुरु भएको अधिवेशन प्रक्रिया पालिका, प्रदेश सभा क्षेत्र, प्रतिनिधिसभा क्षेत्र हुँदै महाधिवेशन प्रतिनिधि छनोटतर्फ अघि बढेसँगै अबको कांग्रेस नेतृत्व कस्तो बन्ने भन्ने बहसले गति लिएको हो।
नेपाली कांग्रेसले २०८३ असोज १६ देखि १९ गतेसम्म काठमाडौंमा १५औँ केन्द्रीय महाधिवेशन गर्ने कार्यतालिका सार्वजनिक गरिसकेको छ। निर्वाचन समितिको कार्यतालिकाअनुसार वडा अधिवेशनपछि पालिका, प्रदेशसभा क्षेत्र, प्रतिनिधिसभा क्षेत्र, जिल्ला र प्रदेश तहका अधिवेशन सम्पन्न गरिने र त्यसपछि केन्द्रीय महाधिवेशन हुने व्यवस्था गरिएको छ।
महाधिवेशनको औपचारिक प्रक्रिया अघि बढिरहँदा सभापति, उपसभापति, महामन्त्रीलगायत पदाधिकारीमा को–को प्रतिस्पर्धामा आउने भन्ने विषय कांग्रेसभित्र मुख्य चासोको विषय बनेको छ। त्यसमध्ये महामन्त्री पदलाई विशेष महत्वका साथ हेरिएको छ।
यहीबीच कांग्रेस नेता डा. सुनीलकुमार शर्माको नाम महामन्त्री पदका सम्भावित आकांक्षीका रूपमा चर्चामा आएको छ। शर्मासँगै वर्तमान महामन्त्री प्रदीप पौडेल र गुरुराज घिमिरेलगायत नेताहरूको नाम पनि पदाधिकारी समीकरणसँग जोडिएर चर्चामा छ। कांग्रेसको आधिकारिक वेबसाइटमा हाल प्रदीप पौडेल र गुरुराज घिमिरे महामन्त्रीका रूपमा उल्लेख छन्।
किन चर्चामा आए सुनील शर्मा ?
डा. सुनील शर्माको महामन्त्री पदमा सम्भावित दाबेदारीको चर्चा अचानक सुरु भएको विषय भने होइन। उनी लामो समयदेखि कांग्रेस राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका नेता हुन्। पछिल्ला सार्वजनिक विवरणअनुसार उनले २०५४ सालमा कांग्रेसको सदस्यता लिएर राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका थिए र १३औँ महाधिवेशनदेखि महासमिति सदस्यका रूपमा पार्टी राजनीतिमा सक्रिय रहेको उल्लेख छ।
शर्माको राजनीतिक पहिचान स्वास्थ्य क्षेत्रसँग जोडिएको भए पनि उनको सार्वजनिक भूमिका त्यसमा मात्र सीमित छैन। सामाजिक सेवा, स्वास्थ्य उपचारमा पहुँच नपुगेका नागरिकलाई सहयोग तथा पार्टीका समसामयिक विषयमा सार्वजनिक धारणा राख्ने उनको शैलीका कारण उनी कांग्रेसभित्र र बाहिर पनि चर्चामा रहने गरेका छन्।
विशेषगरी सार्वजनिक सरोकारका विषयमा स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत हुने उनको शैलीले पछिल्लो समय राजनीतिक वृत्तमा थप ध्यान तानेको देखिन्छ। महामन्त्री पद संगठन सञ्चालनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको पद भएकाले कार्यकर्तासँगको सम्बन्ध, सार्वजनिक उपस्थिति र संगठनभित्रको सक्रियता उनको दाबीको आधार बन्न सक्ने समर्थकहरूको तर्क छ। तर, महामन्त्रीमा उनको उम्मेदवारी औपचारिक रूपमा घोषणा भइसकेको भने छैन। त्यसैले अहिले शर्माको नामलाई सम्भावित आकांक्षीका रूपमा मात्र बुझ्नुपर्ने हुन्छ।
फाउन्डेसनको जिम्मेवारी र सामाजिक सक्रियता
शर्माको पछिल्लो राजनीतिक सक्रियतासँगै गिरिजाप्रसाद कोइराला फाउन्डेसनको नेतृत्वसमेत जोडिएको छ। हालै उनलाई फाउन्डेसनको सभापतिको जिम्मेवारी दिइएको सार्वजनिक विवरणहरूमा उल्लेख छ। जिम्मेवारी सम्हालेपछि शर्माले स्वास्थ्य र सामाजिक सेवासँग सम्बन्धित कार्यक्रम अघि बढाउने घोषणा गरेका छन्।
त्यसक्रममा उनले आर्थिक अभावका कारण उपचार गर्न नसकेका एक हजार बिरामीको निःशुल्क शल्यक्रिया गर्ने घोषणा गरेका छन्। उनका अनुसार काठमाडौं मेडिकल कलेजको दुवाकोट र विराटनगरस्थित नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत ती शल्यक्रिया गर्ने तयारी छ।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा लामो समयदेखि सक्रिय शर्माका लागि यो घोषणा राजनीतिक गतिविधिभन्दा बाहिरको सामाजिक कार्यक्रम भए पनि अहिलेको कांग्रेस महाधिवेशनको सन्दर्भमा यसले उनको सार्वजनिक राजनीतिक छविलाई समेत प्रभाव पार्ने देखिन्छ।
शर्माका समर्थकहरूले सामाजिक सेवा, स्वास्थ्य क्षेत्रमा प्रत्यक्ष काम र कार्यकर्तासँगको सम्पर्कलाई उनको राजनीतिक पूँजीका रूपमा व्याख्या गर्न थालेका छन्। तर, महाधिवेशनको प्रतिनिधि संरचना, पार्टीभित्रको समूहगत समीकरण र अन्तिम उम्मेदवारीले मात्र उनको सम्भावित राजनीतिक प्रभावको वास्तविक परीक्षण गर्नेछ।
गगन थापाको नेतृत्व र महामन्त्रीको समीकरण
कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष सभापतिको नेतृत्व समीकरण हो। हाल कांग्रेसको आधिकारिक वेबसाइटमा गगनकुमार थापा सभापतिका रूपमा उल्लेख छन्। महाधिवेशनको व्यवस्थापन तथा नेतृत्वलाई लिएर थापा सार्वजनिक रूपमा सक्रिय देखिएका छन्।
महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा थापाले अधिवेशन प्रक्रियामा सक्रिय सहभागिताका लागि कांग्रेसका सदस्य, समर्थक तथा शुभेच्छुकलाई आह्वानसमेत गरेका छन्। उनले असोज १६ देखि १९ गतेसम्म काठमाडौंमा महाधिवेशन हुने उल्लेख गर्दै अधिवेशन प्रक्रियामा सहभागी हुन आग्रह गरेका थिए।
यही राजनीतिक पृष्ठभूमिमा महामन्त्री पदको समीकरणलाई पनि सभापतिको नेतृत्वसँग जोडेर हेर्न थालिएको छ। तर कुनै व्यक्तिको उम्मेदवारी र अर्को व्यक्तिको समर्थन वा सहकार्यबारे अन्तिम निर्णय नआएसम्म त्यसलाई राजनीतिक वृत्तको चर्चा र सम्भावित समीकरणकै रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ। डा. शर्मा र गगन थापाबीचको राजनीतिक सम्बन्धबारे विगतदेखि नै विभिन्न सार्वजनिक सन्दर्भमा चर्चा हुँदै आएको छ। तर आगामी महाधिवेशनमा उनीहरूबीच औपचारिक रूपमा कस्तो राजनीतिक समीकरण बन्ने हो भन्ने विषय अहिले नै निश्चित भइसकेको छैन।
महामन्त्री पद किन महत्वपूर्ण ?
नेपाली कांग्रेसमा महामन्त्री पदलाई संगठनात्मक दृष्टिले महत्वपूर्ण जिम्मेवारीका रूपमा लिइन्छ। पार्टीको दैनिक राजनीतिक गतिविधि, संगठन विस्तार, नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयन र कार्यकर्तासँगको समन्वयमा महामन्त्रीको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले आगामी महाधिवेशनमा महामन्त्रीका उम्मेदवार को बन्छन् भन्ने प्रश्न केवल पदाधिकारी चयनको विषय होइन। यसले कांग्रेसको आगामी संगठनात्मक प्राथमिकता र राजनीतिक कार्यदिशामा समेत प्रभाव पार्न सक्छ।
एकातर्फ पार्टीलाई पुरानो संगठनात्मक संरचनाबाट नयाँ पुस्ताको अपेक्षाअनुसार अघि बढाउने बहस छ। अर्कोतर्फ संगठनमा लामो समयदेखि सक्रिय रहेका नेता तथा कार्यकर्ताको अनुभवलाई कसरी समेट्ने भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। महामन्त्रीका आकांक्षीका रूपमा चर्चामा रहेका नेताहरूको राजनीतिक पृष्ठभूमि, संगठनमा उनीहरूको भूमिका, कार्यकर्तासँगको सम्बन्ध र सार्वजनिक राजनीतिक उपस्थितिलाई महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूले कसरी मूल्यांकन गर्छन् भन्ने विषय निर्णायक बन्नेछ।
शर्माको चुनौती : चर्चा उम्मेदवारीमा कहिले बदलिन्छ ?
डा. शर्माको नाम चर्चामा आए पनि राजनीतिक चर्चा र औपचारिक उम्मेदवारीबीच ठूलो अन्तर हुन्छ। महाधिवेशनमा उम्मेदवारी दिन आवश्यक प्रतिनिधि समर्थन जुटाउनु, विभिन्न समूहसँग संवाद गर्नु र पदाधिकारीको समीकरण निर्माण गर्नु चुनौतीपूर्ण प्रक्रिया हो। महामन्त्रीमा आकांक्षा राख्ने नेताका लागि अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न पार्टीभित्रको समूहगत सन्तुलन हो।
सभापति, उपसभापति, महामन्त्री र अन्य पदाधिकारीबीचको समीकरण एउटै समूह वा नेतृत्वसँग मात्र जोडिने विषय होइन। महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूको व्यक्तिगत राजनीतिक सम्बन्ध, प्रदेश तथा जिल्ला तहको प्रभाव र समूहगत समर्थनले पनि परिणाममा भूमिका खेल्न सक्छ। यही कारण अहिलेको अवस्थामा शर्माको नाम चर्चामा आउनुलाई उम्मेदवारी निश्चित भएको संकेतका रूपमा भन्दा पनि कांग्रेसभित्र निर्माण भइरहेको सम्भावित समीकरणको एउटा पक्षका रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।
महाधिवेशन प्रतिनिधिको भूमिका निर्णायक
कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा अहिले सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रक्रिया महाधिवेशन प्रतिनिधि छनोट हो। वडा तहबाट सुरु भएको प्रक्रिया क्रमशः माथिल्लो तहमा पुगेपछि अन्ततः केन्द्रीय नेतृत्व चयन गर्ने प्रतिनिधिहरूको संरचना तयार हुनेछ। कांग्रेसको आधिकारिक निर्वाचन कार्यतालिकाअनुसार ६ हजार ७ सय ४३ वडामा वडा अधिवेशन, त्यसपछि गाउँ–नगर, प्रदेशसभा क्षेत्र, प्रतिनिधिसभा क्षेत्र, जिल्ला र प्रदेश अधिवेशन हुँदै केन्द्रीय महाधिवेशन गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ। प्रतिनिधिसभा क्षेत्रीय अधिवेशनमा महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन हुने व्यवस्था छ।
यसकारण केन्द्रीय नेतृत्वमा देखिने राजनीतिक समीकरणको वास्तविक आधार स्थानीय तहमा भइरहेको प्रतिनिधि छनोटसँग जोडिएको छ। अहिले नेताहरूको चर्चा जति काठमाडौं केन्द्रित देखिए पनि यसको प्रभाव वडा, पालिका र जिल्लासम्म फैलिएको संगठनात्मक समीकरणले निर्धारण गर्नेछ।
कांग्रेसको आगामी नेतृत्वको परीक्षा
१५औँ महाधिवेशन कांग्रेसका लागि नेतृत्व चयन गर्ने नियमित राजनीतिक प्रक्रिया मात्र नभएर संगठनात्मक पुनर्संरचनाको अवसरका रूपमा पनि हेरिएको छ। पछिल्ला वर्षमा कांग्रेसभित्र नेतृत्व हस्तान्तरण, पुस्तान्तरण, संगठन सुधार र जनतासँग पार्टीको सम्बन्ध बलियो बनाउने विषयमा बहस हुँदै आएको छ। यही परिवेशमा महामन्त्री पदमा कसले दाबी गर्छ र त्यसले कस्तो राजनीतिक एजेन्डा अघि सार्छ भन्ने विषय पनि चासोको केन्द्रमा छ।
डा. शर्माको नाम स्वास्थ्य तथा सामाजिक सेवाको अनुभवसहित महामन्त्रीको सम्भावित समीकरणमा जोडिएको छ। प्रदीप पौडेल र गुरुराज घिमिरेजस्ता वर्तमान महामन्त्रीको संगठनात्मक अनुभव पनि महाधिवेशनको चर्चामा रहेको छ। त्यस्तै अन्य नेताहरूको आकांक्षा र सम्भावित उम्मेदवारीले अन्तिम समीकरणलाई थप बहुआयामिक बनाउन सक्छ।
अहिले कांग्रेसभित्र देखिएको गतिविधिले एउटा कुरा स्पष्ट गरेको छ—महाधिवेशनको औपचारिक मिति नजिकिँदै जाँदा पदाधिकारीको दौड अब खुला बहसको चरणमा प्रवेश गरिसकेको छ। तर अन्तिम तस्वीर भने महाधिवेशन प्रतिनिधि छनोट, नेताहरूबीचको संवाद, समूहगत सहमति र उम्मेदवारी दर्तापछि मात्र स्पष्ट हुनेछ।
त्यसैले अहिले डा. सुनील शर्माको महामन्त्रीमा चर्चा हुनु कांग्रेसभित्रको बदलिँदो राजनीतिक समीकरणको एउटा महत्वपूर्ण संकेत भए पनि यसलाई अन्तिम परिणामका रूपमा व्याख्या गर्ने समय अझै आएको छैन। असोज १६ देखि १९ गतेसम्म काठमाडौंमा हुने महाधिवेशनसम्म पुग्दा कुन नेता कुन पदमा उभिन्छन् र कसको राजनीतिक समीकरण कसरी बन्छ भन्ने विषय नै कांग्रेसको नयाँ नेतृत्वको वास्तविक तस्वीर बन्नेछ।
