प्रविधिको विकासले मानव जीवनलाई सहज, छरितो र विश्वव्यापी बनाएको छ। केही सेकेन्डमै संसारको जुनसुकै कुनामा रहेका मानिससँग सम्पर्क गर्न सकिने युगमा हामी बाँचिरहेका छौं। तर यही प्रविधिको एउटा महत्वपूर्ण साधन मोबाइल फोनले मानिसलाई नजिक ल्याउनुको सट्टा कतिपय अवस्थामा आफ्नै परिवारबाट टाढा बनाइरहेको छ। आजको समाजमा मोबाइलको बढ्दो लतले पारिवारिक सामीप्यता, आत्मीयता र भावनात्मक सम्बन्धमा गम्भीर असर पार्न थालेको छ ।
केही वर्षअघि परिवारका सदस्यहरू बेलुकी एकै ठाउँमा बसेर दिनभरका अनुभव सुनाउँथे, सुख-दुःख साटासाट गर्थे र आपसी सम्बन्ध बलियो बनाउँथे। आज त्यही दृश्य विस्तारै हराउँदै गएको छ। घरमा चार जना सदस्य भए पनि चारै जनाको ध्यान आफ्नै मोबाइलको स्क्रिनमा केन्द्रित देखिन्छ। एउटै कोठामा बसेका मानिसहरू सामाजिक सञ्जालमा टाढाका व्यक्तिसँग कुरा गरिरहेका हुन्छन् तर छेउमै बसेका आफ्ना परिवारजनसँग संवाद गर्न समय निकालिरहेका हुँदैनन् ।
मोबाइलको प्रभाव घरभित्र मात्र सीमित छैन। सार्वजनिक सवारी साधनमा यात्रा गर्दा अधिकांश यात्रु मोबाइलमै व्यस्त देखिन्छन्। क्याफे र रेस्टुरेन्टमा साथीभाइ भेटघाटका लागि पुगेका मानिसहरू समेत एकअर्कासँगभन्दा बढी मोबाइलमा केन्द्रित हुन्छन्। खेतबारीमा काम गर्ने किसानदेखि कार्यालयमा कार्यरत कर्मचारीसम्म मोबाइलको प्रयोगले दैनिक जीवनको ठूलो हिस्सा ओगटेको छ। विद्यालय र कलेजका विद्यार्थीहरू अध्ययनभन्दा बढी सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन खेल र भिडियो सामग्रीमा रमाउन थालेका छन् ।
भान्साघरमा खाना पकाउँदै गरेका आमाबुबा, गृहिणी, कार्यालयबाट फर्किएका कर्मचारी, पढाइ गरिरहेका विद्यार्थी र खेलकुद गर्नुपर्ने बालबालिकासमेत मोबाइलको संसारमा हराउन थालेका छन्। यसको प्रत्यक्ष असर परिवारभित्रको संवादमा परेको छ। बालबालिकाले अभिभावकसँग मनका कुरा गर्न छाडेका छन् भने अभिभावकहरू पनि सन्तानका भावना बुझ्न असफल हुन थालेका छन्। फलस्वरूप परिवारभित्र एक्लोपन, तनाव, अविश्वास र भावनात्मक दूरी बढ्दै गएको देखिन्छ ।
अध्ययनहरूले पनि अत्यधिक मोबाइल प्रयोगले निद्रामा समस्या, मानसिक तनाव, ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ, सामाजिक अलगाव तथा सम्बन्धमा चिसोपन ल्याउने देखाएका छन्। कतिपय परिवारमा एउटै घरभित्र बसेर पनि सदस्यहरूबीच संवाद न्यून भएको पाइन्छ। अहिलेको पुस्ताले हजारौं अनलाइन साथी बनाएको हुन सक्छ, तर आफ्नै परिवारका सदस्यसँग बिताउने समय भने घट्दै गएको छ ।
मोबाइल आफैंमा समस्या होइन, यसको असन्तुलित र अनियन्त्रित प्रयोग समस्या हो। प्रविधिलाई आवश्यकताअनुसार प्रयोग गर्दै परिवारका लागि समय छुट्याउनु आजको आवश्यकता बनेको छ। घरमा दैनिक केही समय मोबाइलमुक्त वातावरण सिर्जना गर्ने, सँगै बसेर भोजन गर्ने, पारिवारिक छलफल गर्ने र बालबालिकासँग प्रत्यक्ष संवाद बढाउने बानीले सम्बन्धलाई पुनः सुदृढ बनाउन सक्छ ।
मानिस सामाजिक प्राणी हो। उसलाई केवल इन्टरनेटको सञ्जाल होइन, भावनात्मक सम्बन्धको पनि आवश्यकता पर्छ। मोबाइलले संसारलाई हातमा ल्याएको छ, तर त्यसकै कारण परिवारका सदस्यहरू एकअर्काको मनबाट टाढा हुन थाले भने त्यो विकास होइन, सम्बन्धको क्षय हो। त्यसैले प्रविधि र पारिवारिक जीवनबीच सन्तुलन कायम गर्दै आत्मीय सम्बन्ध जोगाउनु आजको समाजको सबैभन्दा ठूलो चुनौती र आवश्यकता बनेको छ । त्यसैले यसको प्रयोगले बितृष्णा नजागोस र सामाजिक साथै पारिवारिक सामीप्यता पनिकायम रहोस ।
