असार २, काठमाडौं । चीनले मस्तिष्क र कम्प्युटर जोड्ने प्रविधिको व्यावसायिक दौडमा एलोन मस्कको कम्पनी न्युरालिंकलाई पछि पार्दै ठूलो सफलता हासिल गरेको छ ।
चीनले सफल क्लिनिकल परीक्षणपछि विश्वमै पहिलो पटक व्यावसायिक प्रयोगका लागि तयार मस्तिष्क चिप ‘निओ’ लाई स्वीकृति दिएको छ । न्यूयोर्क टाइम्सको रिपोर्ट अनुसार सिक्काको आकारको यो प्रत्यारोपण अब व्यावसायिक प्रयोगका लागि क्लिनिकल परीक्षण पास गर्ने पहिलो शल्यक्रियाबाट जडान गरिने मस्तिष्क-कम्प्युटर प्रविधि बनेको छ ।
यो उपकरण बेइजिङको छिङह्वा विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता र सांघाईस्थित न्युराकल टेक्नोलोजीले संयुक्त रूपमा विकास गरेका हुन् ।
सरकारी स्वास्थ्य प्रणालीमा ठूलो स्तरमा प्रयोग हुने सम्भावना
नियामक निकायबाट अनुमति पाएपछि अब यो प्रविधि चीनको सरकारी स्वास्थ्य प्रणालीमार्फत ठूलो स्तरमा उत्पादन र प्रयोग गरिने अपेक्षा गरिएको छ ।
पहिलो चरणमा पक्षाघात भएका बिरामीलाई लाभ
यो चिपको पहिलो संस्करण विशेषगरी मेरुदण्डमा चोट लागेर वा पक्षाघात भएका बिरामीका लागि बनाइएको हो । यसले उनीहरूलाई स्नायु प्रणालीका केही भागमा फेरि नियन्त्रण पाउन मद्दत गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।
अनुसन्धानकर्ता र प्रविधि क्षेत्रका विज्ञहरूले भने यसलाई मानव र मेसिनबीचको संवादमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने सुरुवातका रूपमा हेरिरहेका छन् ।
मस्कको न्युरालिंक अझै अनुमति पर्खाइमा
यता इलोन मस्कको कम्पनी न्युरालिंकले अमेरिका भित्र मानवमा परीक्षण गरिरहे पनि व्यावसायिक प्रयोगका लागि पूर्ण अनुमति पाएको छैन ।
मस्कले हालै एक कार्यक्रममा यो प्रविधिलाई अत्यन्त उन्नत भन्दै यसको महत्व ठूलो भएको बताएका थिए । न्युरालिंकले पक्षाघात भएका मानिसले केवल सोचेर टाइप गर्न र कम्प्युटर चलाउन सक्ने दाबी गर्दै आएको छ ।
चीनको निओ र न्युरालिंकबीच मुख्य फरक
विश्लेषकका अनुसार चीनको प्रविधि छिटो अगाडि बढ्नुको मुख्य कारण यसको डिजाइन हो। न्युरालिंकको चिप दिमागको गहिरो भागसम्म इलेक्ट्रोड हालेर जडान गरिन्छ भने चीनको निओ चिप खोपडी र मस्तिष्कबीचको भागमा राखिन्छ ।
यसमा आठ वटा सेन्सर मस्तिष्कको बाहिरी सुरक्षा तहमा राखिन्छ, जसले शल्यक्रियालाई कम जोखिमपूर्ण बनाउँछ। यसले मस्तिष्कका संकेतहरू टिपेर कम्प्युटरमा पठाउँछ, जहाँ ती संकेतलाई डिजिटल आदेशमा बदलिन्छ।
छत्तीस बिरामीमा सफल परीक्षण
रिपोर्ट अनुसार हालसम्म ३६ जना बिरामीमा यसको परीक्षण गरिएको छ र सकारात्मक नतिजा प्राप्त भएको छ। विशेषज्ञहरूले कम आक्रामक शल्यक्रियाका कारण जोखिम निकै कम हुने बताएका छन् ।
यो प्रविधिले पक्षाघात बाहेक पार्किन्सन, मिर्गी, स्ट्रोक र डिप्रेसन जस्ता स्नायु सम्बन्धी रोगमा पनि सुधार ल्याउन सक्ने सम्भावना देखिएको छ ।
सुरक्षा र गोपनीयता सम्बन्धी चिन्ता
सकारात्मक पक्षसँगै यस प्रविधिले गम्भीर सुरक्षा र गोपनीयता सम्बन्धी चिन्ता पनि बढाएको छ । ग्रिफिथ विश्वविद्यालयका साइबर सुरक्षा विज्ञ डा. डेभिड टफलले यस्तो प्रविधि उपयोगी भए पनि जोखिमपूर्ण हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् । उनका अनुसार सैद्धान्तिक रूपमा ह्याकरहरूले यस्ता उपकरणबाट व्यक्तिको सोच, स्मृति जस्ता संवेदनशील जानकारीमा पहुँच पाउन सक्छन् र नियन्त्रण समेत प्रभावित गर्न सक्ने खतरा रहन्छ।
न्युरालिंक परीक्षणमा सहभागीको अनुभव
न्युरालिंकको परीक्षणमा सहभागी एक बिरामीले सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेख्दै लामो समयपछि आफूले आफ्नो नाम लेख्ने प्रयास गर्न पाएको अनुभव साझा गरेकी थिइन्। उनले यो यात्रा प्रविधिलाई सुधार गर्न सहयोगी भएको बताएकी थिइन्।
न्युरालिंकलाई मानव परीक्षण अनुमति २०२३ मा
सन् २०२३ मा न्युरालिंकले मानवमा परीक्षण सुरु गर्न अनुमति पाएको थियो। हाल मेरुदण्डमा गम्भीर चोट लागेका तथा स्नायु प्रणाली सम्बन्धी रोग भएका बिरामीमा यसको परीक्षण भइरहेको छ।
यस चिपको उद्देश्य मस्तिष्कका संकेत पढेर उपकरण नियन्त्रण गर्ने क्षमता विकास गर्नु हो। यसका लागि कम्पनीले विशेष रोबोटिक प्रणाली पनि विकास गरेको छ, जसले निकै सूक्ष्म तारहरू मस्तिष्कमा सुरक्षित रूपमा राख्न मद्दत गर्छ।
प्रविधिको काम गर्ने तरिका
यो प्रणालीले मस्तिष्कमा उत्पन्न हुने विद्युतीय संकेतहरू पढेर डिजिटल आदेशमा परिवर्तन गर्छ। त्यसपछि प्रयोगकर्ताले सोचेर नै कम्प्युटर कर्सर, टाइपिङ वा अन्य उपकरण चलाउन सक्छन्। यो चिपलाई बाहिरबाट वायरलेस चार्ज गर्ने प्रणाली पनि बनाइएको छ ।
समग्रमा, यो प्रतिस्पर्धा केवल प्रविधिको दौड मात्र नभई मानव जीवन र मस्तिष्क नियन्त्रणसँग जोडिएको भविष्यको ठूलो परिवर्तनतर्फको संकेत मानिएको छ ।
