असोज ५, काठमाडौं । आज विश्व अल्जाइमर दिवस हो । सन् २०२६ को विश्व अल्जाइमर दिवस (सेप्टेम्बर २१) को नारा “The Earlier You Know, The More You Can Do: A Dementia Diagnosis Matters” अर्थात “जति चाँडो जान्नुहुन्छ, उति धेरै गर्न सक्नुहुन्छ: डिमेन्सियाको निदान (जाँच/पहिचान) महत्त्वपूर्ण हुन्छ” भन्ने रहेकाे छ ।
यस नाराले अल्जाइमर वा डिमेन्सियाका लक्षणहरूलाई समयमै पहिचान गरी प्रारम्भिक चरणमै जाँच गराउनाले बिरामी र परिवारलाई उचित योजना बनाउन, उपचार व्यवस्थापन गर्न र आवश्यक सहयोग प्राप्त गर्न ठूलो मद्दत पुग्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।
यहाँ अल्जाइमर्स भएका बिरामीको हेरचाह र उनीहरूप्रति देखाउनुपर्ने सम्मान संवेदनशील र धैर्यता चाहिने विषय हो। मानसिक तथा शारीरिक क्षमता कमजोर हुँदै जाने भएकाले उनीहरूलाई विशेष ध्यान र आत्मीयताको आवश्यकता पर्छ। बिरामीको हेरचाह गर्दा र सम्मानपूर्वक व्यवहार गर्दा ध्यान दिनुपर्ने प्रमुख कुराहरू निम्न अनुसार छन्:
१. आत्मसम्मान र सम्मानजनक व्यवहार
अधिकार र व्यक्तित्वको कदर: उनीहरूलाई बिरामीभन्दा पनि एक पूर्ण व्यक्तिको रूपमा हेर्नुपर्छ। उनीहरूको अगाडि अरूसँग “यिनले त केही बुझ्दैनन्” भनेर कुरा नगर्नुहोस्।
साना निर्णयमा सहभागिता: कपडा कुन लगाउने, के खाने वा कता घुम्न जाने जस्ता साना र साधारण कुरामा उनीहरूको रोजाइ सोध्नुहोस्।
पाका मानिस सरह व्यवहार: बिरामीलाई कहिल्यै साना बालबालिकालाई जस्तै हेपेर वा निर्देशन दिने शैलीमा कुरा नगर्नुहोस्।
२. सञ्चार र कुराकानी गर्ने तरिका
धैर्यता र सरल भाषा: छोटा, सरल र स्पष्ट वाक्यहरू प्रयोग गर्नुहोस्। उनीहरूले जवाफ दिन समय लिएमा हतार नगर्नुहोस्।
बहस नगर्ने: यदि उनीहरूले कुनै कुरा गल्ती भनेका छन् वा पुराना कुरा बिर्सेका छन् भने उनीहरूसँग बहस नगर्नुहोस्। उनीहरूलाई सच्याएर जिद्दी गर्नुको सट्टा कुराकानीको विषय बिस्तारै अर्कोतिर मोड्नुहोस्।
शारीरिक भाषा : कुरा गर्दा आँखामा हेरेर, मुस्कुराएर र शान्त स्वरमा कुरा गर्नुहोस्। स्पर्श (हात समात्नु वा काँधमा सुमसुम्याउनु) ले उनीहरूलाई सुरक्षित महसुस गराउँछ।
३. दैनिक जीवनशैली र वातावरण
नियमित दिनचर्या : खाने, सुत्ने, औषधि लिने र घुम्न जाने समय सधैँ एउटै बनाउनुहोस्। दैनिक दिनचर्या स्थिर हुँदा उनीहरूमा अन्योल र डर कम हुन्छ। सुरक्षित वातावरण: घरमा लड्न सक्ने सामानहरू (जस्तै: चिप्लो म्याट, खुला तार) हटाउनुहोस्। घरको ढोका र बाहिर निस्कने ठाउँमा ध्यान दिनुहोस् ता कि उनीहरू हराउने जोखिम नरहोस्। सजिलो कपडा र खाना: सजिलै लगाउन र खोल्न मिल्ने कपडा दिने र आफैँ खान सजिलो हुने किसिमका खानेकुरा तयार पारिदिनुहोस्।
४. भावनात्मक सहयोग
जिद्दी वा रिसाउँदा शान्त रहने: रोगका कारण बिरामी कहिलेकाहीँ एकाएक रिसाउने, डराउने वा आक्रामक हुने हुन सक्छ। यो उनीहरूको नियन्त्रणबाहिरको कुरा हो भन्ने बुझेर आफू शान्त रहनुहोस्। पुराना र प्यारा अनुभवहरू सेयर गर्ने: बिरामीलाई पुराना मीठा सम्झना, फोटो एल्बम देखाउने वा उनीहरूलाई मनपर्ने पुराना गीतहरू सुनाउने गर्दा उनीहरू खुसी र शान्त हुन्छन्।
५. हेरचाहकर्ताले ध्यान दिनुपर्ने कुरा
अल्जाइमर्सको बिरामीको हेरचाह गर्नु शारीरिक र मानसिक रूपमा निकै थकाउने काम हो।
हेरचाह गर्ने व्यक्तिले आफ्नो स्वास्थ्य, आराम र मानसिक स्थितिमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। आवश्यकता अनुसार परिवारका अन्य सदस्यहरूको सहयोग लिने वा आलोपालो गरेर हेरचाह गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ।
अल्जाइमर्स रोगले मानिसको स्मरणशक्ति खोसे पनि माया, सम्मान र स्पर्शको अनुभूति अन्तिमसम्म बाँकी नै रहन्छ। त्यसैले उनीहरूसँग सधैँ मायालु र धैर्यवान् व्यवहार गर्नु नै सबैभन्दा ठूलो सेवा हो।
